De bouw in 1898

In 1898 liet A.A.W. van Wulfften Palthe op een 35 meter hoge Sallandse heuvel een achthoekige theekoepel bouwen. Later gaf A .A.W. opdracht aan de architect Karel Muller, een jachtvriend, om een ontwerp voor een huis te maken op deze bijzondere plek.

Karel Muller (1857-1942) ontwierp meerdere huizen in Twente, maar huis De Sprengenberg is veruit zijn meest originele ontwerp. Het vakwerk in Engelse cottagestijl enerzijds; anderzijds de toren met zijtorentje waarvan de ramen op verschillende hoogten zijn geplaatst om de eigenaar de gelegenheid te bieden het firmament met zijn sterrenkijkers te bestuderen. Muller maakte van zijn ontwerp een maquette. Het ontwerp werd goedgekeurd en de bouw begon. De bouw­materialen werden met ossen naar boven getrokken langs de Ossenweg, een pad naast de huidige oprijlaan. Voor het plaatsen van de dekplaat op de schoorsteen gebruikte men een katrol en bevestigde het eind aan de auto die men de heuvel af reed. Na de bouw van de toren in 1903 volgden er in de jaren daarna nog de voorlangslopende galerijen, vormgegeven als een soort neo-romaanse kloostergang. Zowel het huis als de tuin hebben de status van Rijksmonument.

Architect Karel Muller werkte veel samen met tuin -en landschapsarchitect Leonard Springer (1855-1940). Deze werd door hem in Twente geïntroduceerd. Springer maakte het ontwerp voor de tuin van De Sprengenberg en werd daarna opgevolgd door Petrus Hermanus Wattez (1871-1953), zoon van Dirk Wattez, die o.a. het Volkspark in Enschede aanlegde. Wattez vervolmaakte het door Springer gemaakte tuinontwerp en voerde het uit. Taxushagen die de contouren van het huis volgen, een stelsel van gebogen paden, een rozentuin, borders langs de noordelijke zichtas, een rhododendrontuin. een croquetveld en een tennisbaan. 

Het om het huis aangelegde gazon werd door de konijnen kortgehouden. De nu verdwenen ommuurde moestuin lag achter het jachtopziendershuis. Ook de ten zuiden van het huis aangelegde groentetuin en druivenkassen zijn na de oorlog verdwenen. Via schenkingen, eigen bijdragen en eigen inspanning heeft de familievereniging ook de zeer verwaarloosde tuin kunnen restaureren. De lay-out van Springer en Wattez is weer in oude staat hersteld, als een van de weinig overgebleven tuinontwerpen van deze tuinarchitecten.

Op de uitgestrekte heidevelden van het landgoed werd nabij het z.g. "hoogste punt" van onbehandeld dennenhout een uitkijkpunt gebouwd, de zogenaamde "pagode" (nu verdwenen). Ook werd daar in de buurt een ondergrondse koepel gebouwd, die een halve meter bo­ven het maaiveld uitstak (in de oorlog kapot geschoten).

Nabij het huis bevond zich een waterplas, waarin kon worden gezwommen. Het overgebleven badhuisje toen "de verzonken kerk" genaamd (zie foto), staat nog een beetje verloren tussen de rhododendrons. Op de heide ten zuiden van het huis werd in 1913 een klein vliegveldje aangelgd. Op de betonnen tennisbaan naast het huis heeft Kea Bouman, kleindochter van A.A.W. van Wulfften Palthe, haar eerste tennislessen gekregen. Zij won in 1927 Roland Garros. 

Het huis was voor die tijd zeer modern en had een lift in de toren voor de bagage van de vele gasten en ook een etensliftje vanuit de keuken in het souterrain naar de eethal. Er was tevens centrale stoomverwarming die per seizoen wel een wagonlading cokes verbruikte. In de Tweede Wereldoorlog werd het huis door twee dochters van A.A.W. van Wulfften Palthe bewoond. Voor de Duitse bezetter was het huis te koud en een te gemakkelijk doelwit voor de overvliegende Engelse geallieerden.

Het huis was te groot, te ongerieflijk en te onpraktisch voor langjarige bewoning. De windmolen werd afgebroken, het huis werd verveloos en er ontstond groot achterstallig onderhoud. De romantische witte toren werd grijs. In die toestand is de toren te bewonderen in de film A bridge too far, waarvan een gedeelte werd opgenomen op de hei onder het huis.

Sinds 1979 staat het huis op de lijst van beschermde monumen­ten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Jaarlijks wordt het huis door de Stichting Monumentenwacht geïnspecteerd om tijdig te kunnen ingrijpen als er achterstallig onderhoud dreigt. 

Na het overlijden op 78-jarige leeftijd van de stichter in 1929 erfden zijn kinderen zijn bezittingen. Na de crisisjaren was het niet mogelijk de exploitatie van het landgoed rond te krijgen en werd het verkocht. Het landgoed De Sprengenberg is nu eigendom van Vereniging Natuurmonumenten en de stichting Huis Bergh. De bossen en heidevelden van het landgoed zijn opengesteld voor het publiek.

Het huis en de tuin (7 hectare) zijn voor 100% eigendom van de stichting Huis Bergh en werd in 1969 in erfpacht uitgegeven aan de toen opgerichte Vereniging de Sprengenberg. De leden van de vereniging, nu zo'n 120 in aantal, zijn directe afstammelingen van A.A.W. van Wulfften Palthe. Zij houden het huis met zijn tuin, conform de laatste wens van A. A .W., als familie- en vakan­tiehuis in stand. Met de door hen betaalde pension en contributiegelden, alsmede legaten en subsidies, wordt het huis en de inboedel in stand gehouden. Veel van het onderhouds- en res­tauratiewerk gebeurt door de leden van de vereniging zelf. die er voor gezorgd hebben dat het huis na een periode van verval nu weer in oude glorie is hersteld. Het huis is bijna het gehele jaar door de familie in gebruik en wordt niet verhuurd aan derden. Net als het huis is ook de tuin niet toegankelijk voor publiek.

Veel van de authentieke inrichting van weleer is bewaard gebleven in het huis De Sprengenberg. Zo is de werkkamer van A.A.W. van Wulfften Palthe nog in tact met zijn bureau, oude toverlantaarn (diaprojector), planetenklok en aangrenzende biljartkamer. 

Het huis leent zich bij uitstek voor grote gezelschappen. De leden van de familievereniging hebben in de loop der jaren maar liefst 16 slaapkamers gerenoveerd en ingericht met meubilair, zoveel mogelijk afkomstig uit het huis. 

Op de begane grond zijn de grote vertrekken te vinden zoals de ''Hall', een grote ontvangstruimte met oude schouw, de vestibule en de gallerij met aangrenzend de koepel. In onderstaande foto-impressie is een aantal foto's te bekijken van allerlei renovatieklussen. Met de inkomsten uit de verhuur van het huis aan de leden van de familievereniging worden deze renovatieprojecten (deels) bekostigd.